5 marca 2018 Adwokat Sebastian Wilczyński 0Comment

Delikt opisany w art. 56 k.k.s. jest jednym z najpowszechniejszych przestępstw karnych skarbowych i objawia się następującą treścią:

§ 1. Podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

§ 2. Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych.

§ 3. Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

§ 4. Karze określonej w § 3 podlega także ten podatnik, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie składa w terminie organowi podatkowemu lub płatnikowi deklaracji lub oświadczenia lub wbrew obowiązkowi nie składa ich za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Zgodnie z przytoczonym artykułem winę za popełniony czyn można przypisać osobie, która będąc podatnikiem złożyła organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podając nieprawdę lub zatajając prawdę albo nie dopełniając obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraziła podatek na uszczuplenie. W przypadku przedmiotowego czynu, aby można było przypisać odpowiedzialność podatnikowi muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:

  • Złożenie deklaracji lub oświadczenia innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi
  • Podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy albo nie dopełnienie obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych
  • Narażenie podatku na uszczuplenie

Oszustwo podatkowe może zatem przybierać różne formy: zatajenia przedmiotu opodatkowania, zatajenia rachunkowego, fałszywego kwalifikowania, zorganizowania niewypłacalności. W praktyce bardzo często dochodzi do sytuacji, w których podatnik stosuje stawkę niższą niż należna, w przypadku podatku od towarów i usług powinna wynosić 23 %, natomiast często osoby zobowiązane do rozliczenia wykazują w deklaracji VAT-7 sprzedaż towaru lub usługi ze stawką 0 lub 8%, usuwają lub ukrywają dokumenty dotyczące niektórych sprzedaży, bądź zawyżają wartość sprzedaży eksportowej.

Sprawcą omawianego czynu może być tylko podatnik – osoba zobowiązana do złożenia deklaracji, bądź oświadczenia określonej treści. W tym miejscu konieczne jest ustalenie co kryje się pod pojęciem „podatnika”. Otóż, zgodnie z art. z art. 7 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 53 § 30 KKS podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu.

Nadto, należy również pamiętać, iż zgodnie z art. 9 § 3 k.k.s. za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, taką samą odpowiedzialność jak sprawca czynu, ponosi osoba, która na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. Wobec tego sprawcą omawianego czynu może być nie tylko prezes zarządu, któremu powierzono prowadzenie spraw finansowych spółki, dyrektor finansowy, główny księgowy, ale również doradca podatkowy, który sporządza i podpisuje deklaracje podatnika, a także wspólnicy spółki cywilnej lub inne osoby fizyczne zajmujące się sprawami finansowymi spółki będącej podatnikiem podatku od towarów i usług zgodnie z postanowieniami ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług.

Omawiane przestępstwo można popełnić jedynie umyślnie, wobec czego dla przypisania winy umyślnej koniecznym postawienie zarzutu świadomego i celowego działania.

Przestępstwo oszustwa podatkowego może występować w dwóch formach. Podstawowej o której mowa w § 1 oraz uprzywilejowanej, mającej zastosowanie wówczas, gdy kwota podatku narażonego na uszczuplenie opiewa na małą wartość, a mianowicie w chwili czynu nie przekracza dwustukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia (art. 53 § 14 k.k.s.).

W takiej sytuacji sankcja za czyn tego rodzaju wymierzana jest w postaci grzywny do 720 stawek dziennych, bądź jeżeli nie przekracza ustawowego progu, sprawca podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Ustawodawca kryminalizując omawiany czyn dostrzegł potrzebę zrównania odpowiedzialności podmiotu o którym mowa w § 3 z podatnikiem, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie złożył w terminie organowi podatkowemu lub płatnikowi deklaracji lub oświadczenia lub wbrew istniejącemu obowiązkowi nie dokonał tego za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W tym przypadku jego zachowanie będzie również opatrzone sankcją w postaci grzywny przewidzianej za wykroczenie skarbowe.

Czynny żal

Każde zachowanie podatnika zmierzające w sposób bezprawny do uniknięcia obciążeń podatkowych, w tym także zwłoka w dokonaniu rozliczenia może skutkować odpowiedzialnością karnoskarbową. Jednakże ustawodawca przewidział pewną instytucję prawną, która przy spełnieniu kilku warunków uniemożliwia postawienie zarzutu popełnienia przestępstwa oszustwa. Jest nią „czynny żal” opisany w art. 16 k.k.s., objawiający się następującą treścią:

„§1. Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu.”

Zgodnie z przytoczonym artykułem, sprawca może uchylić się od odpowiedzialności, jeżeli sam dokona zawiadomienia organu ścigania za pomocą pisma lub ustnie do protokołu, w którym ujawni istotne okoliczności czynu, a co za tym idzie, przyzna się do dokonania rozliczenia niezgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym. Aby można było uznać, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki omawianej instytucji konieczne jest uiszczenie podatku w wymagalnej kwocie. Nadto, należy pamiętać, iż „czynny żal” nie wywoła zamierzonego skutku w sytuacji, gdy organy ścigania są już w posiadaniu udokumentowanych informacji na temat popełnionego przestępstwa.